به گزارش ایرانپژواک، آتشکده آدریان از جاهای دیدنی تهران و عبادتگاه زرتشتیان است که بیش از صدسال شعبه ایمان زرتشتیان را روشن نگه داشته است. نیایشگاه آدریان با ستونهای سنگی و نقشهای نمادین یادگار معماری قاجاری و نماد گفتار نیک، پندار نیک و کردار نیک است.
آتشکده آدریان کجاست؟
آتشکده آدریان، تنها نیایشگاه زرتشتیان در مرکز تهران و میان گذر ادیان در کنار کلیسا، مسجد و کنیسه است. این بنا با مساحت ۱۳۰۰ مترمربع در میان باغی با درختان کاج قدیمی قرار دارد و در ضلع شمالی دبیرستان تاریخی فیروز بهرام دیده میشود. آتشکده آدریان تهران علاوه بر جایگاه مذهبی زرتشتیان، بهعنوان یک اثر فرهنگی تاریخی ارزشمند شناخته میشود و بازتاب باور «گفتار نیک، پندار نیک و کردار نیک» در معماری ایرانی است.
- آدرس آتشکده آدریان تهران: خیابان جمهوری، خیابان میرزا کوچکخان، پلاک ۴
- شماره تماس آتشکده آدریان: ۰۲۱۶۶۷۰۶۸۶۵
- ساعت کاری آتشکده آدریان: شنبه تا چهارشنبه از ساعت ۸:۳۰ تا ۱۳، پنجشنبه از ساعت ۸:۳۰ تا ۱۲، روزهای جمعه تعطیل است.
تاریخچه آتشکده آدریان
سنگ بنای معبد آدریان در روز اشتاد ایزد، ۲۳ امرداد ۱۲۹۳ خورشیدی (۱۳ اوت ۱۹۱۳ میلادی) به دست ارباب کیخسرو شاهرخ (رئیس انجمن زرتشتیان تهران و بانی کتابخانه مجلس، بنیانگذار شبکه تلفن سراسری، نماینده زرتشتیان و کاشف محل خاکسپاری و بنیانگذار آرامگاه فردوسی) گذاشته شد. هدف از ساخت این معبد، ایجاد مکانی برای نیایش حدود ۵۰۰ زرتشتی ساکن پایتخت بود که تا آن زمان مکانی برای عبادت نداشتند.
هزینه ساخت آتشکده زرتشتیان با همکاری بهرامجی بیکاجی، رئیس انجمن پارسیان هند، و با پشتیبانی مالی زرتشتیان ایران و هند فراهم شد. کار ساخت سه سال به طول انجامید و در سوم آذر ۱۲۹۶ خورشیدی همزمان با جشن آذرگان، درهای آتشکده گشوده شد. آتش این نیایشگاه توسط سه موبد برجسته ( بهرام سروش، اردشیر رستمی و رشید شید) از آتشکده باستانی کاریان فارس طی مراسمی ویژه و پس از ۲۵ روز مسیر در ۹ آذر (جشن آذرگان یا آذر روز) آورده شد و در آتشدان مرکزی یا آفرینگانی قرار گرفت. این آتش از بامداد تا شامگاه توسط موبدان زرتشتی نگهداری میشود.
آجرکاریهای زیبا و ستون های آتشکده آدریان جلوهای باشکوه دارد. این بنا در سال ۱۳۸۱ ثبت ملی شده است. بعدها در سال ۱۳۴۵ با هزینه فریدون فرهمند نمای آجری آن با سنگ مرمر پوشانده شد. در ساخت و تکمیل این معبد شخصیتهای مهمی مانند رضاقلیخان نیرالملک، میرزا مهربان مهر و محمدعلی فروغی (ذکاءالملک) نقش مهمی داشتهاند.
دلیل نام گذاری آتشکده آدریان تهران چیست
نامگذاری آتشکده آدریان تهران ریشهای عمیق در باورهای آیین زرتشتی دارد. واژه آدریان برگرفته از کلمات باستانی «آدر» به معنای آتش و «ان» بهمعنای مکان است و در مجموع مفهوم «جایگاه آتش» یا «محل نگهداری آتش» را میرساند. در فرهنگ زرتشتی واژههای آدران، آدوران و آذران نیز به همین معنا استفاده میشوند و همگی به فضایی اشاره دارند که در آن آتش مقدس بهصورت پیوسته نگهداری میشوند. این آتش در آیین زرتشتی نمادی از راستی و روشنایی است و با صفت سپندینه به معنای مقدس و پاک شناخته میشود.
معبد آدریان در میان مردم با نامهای دیگری مانند معبد زرتشتیان، مسجد زرتشت، نیایشگاه زرتشتیان، آتشکده تهران و آدوران شناخته میشود؛ اما زرتشتیان بیشتر از واژه معبد برای اشاره به آن استفاده میکنند. نام بنا «آدریان» بهنوعی از سه آتش آیینی زرتشتی اشاره دارد، آتش موجود در این نیایشگاه از نوع بهرام یا ورهرام است؛ آتشی والا و همیشه زنده که نشانهای زنده از ایمان و هویت جامعه زرتشتی در قلب تهران است.
معماری نیایشگاه آدریان
ساختمان آتشکده آدریان تهران بیش از یک قرن قدمت دارد و در زمینی به مساحت ۱۳۰۰ مترمربع ساخته شده است. درگاه ورودی این معبد با درب چوبی سنتی و کتیبهای مرمری مزین شده است. بر بالای در بنا دو فرشته دیده میشوند که در میانشان عبارت اوستایی «خشنوتره اهور همه مزدا» به معنای خشنودی اهورامزدا و آغاز بیشتر نیایشهای زرتشتیان و تاریخ ۱۲۸۶ خورشیدی حک شده است. بنای سفیدرنگ آتشکده از نظر طرح و ساخت با آتشکده یزد شباهت زیادی دارد. سقف شیروانی آن بهگونهای طراحی شده که از بیرون دیده نمیشود و در مقابل ورودی حوض بیضیشکل با قطرهای چهار و هشت متر با گلدانهای سنگی دیده میشود.
در نمای اصلی هشت ستون سنگی قاشقی شکل ایوان شرقی را نگه میدارند و سرستونها با چهار گاو حکاکی شده تزیین شده که نمادی از آفرینش که چهار جهت عالم را نشان میدهد. جزئیات حجاریها شامل نقش برگ و خوشه انگور است که شادی و باروری را نشان میدهد. در بخش بالایی بنا، کتیبهای با نقش خورشید، فروهر و مجمر آتش دیده میشود. در اطراف این کتیبه، تصویری از یک روحانی دیده میشود که به باور برخی شاه گشتاسب، پناهدهنده زرتشت است. در حیاط ۱۶ گوی سنگی به نشانه شانزده آتش مقدس آیین زرتشت قرار دارد. ترکیب دقیق سنگ، چوب و نقشبرجستههای نمادین در این مجموعه آتشکده آدریان را به یکی از شاخصترین نمونههای معماری دوره قاجار در تهران تبدیل کرده است.
مسیر دسترسی به آتشکده آدریان
برای دسترسی به آتشکده آدریان تهرانپارس شما میتوانید از وسایل نقلیه عمومی مانند مترو، اتوبوس و تاکسی استفاده کنید. بازدیدکنندگان بدون نیاز به خودروی شخصی با چند دقیقه پیادهروی از ایستگاههای اصلی شهر به این نیایشگاه میرسند. مسیرهای دسترسی به معبد به شرح زیر است:
- اتوبوس: تمامی اتوبوسهای مسیر میدان بهارستان تا نواب یا خط ویژه خیابان جمهوری بهصورت مستقیم به محدوده آتشکده میرسند. کافی است در تقاطع جمهوری و فردوسی یا جمهوری و حافظ پیاده شوید و با کمی پیادهروی به مقصد برسید.
- مترو: نزدیکترین ایستگاه، ایستگاه سعدی و ایستگاه حسنآباد در خط ۱ مترو تهران تجریش به کهریزک هستند. این دو ایستگاه در فاصلهای کمتر از ۱٫۵ کیلومتری معبد قرار دارند و مسیر را میتوان در حدود ۱۵ دقیقه پیادهروی طی کرد.
بخش های مختلف آتشکده آدریان
هر بخش از آتشکده تهرانپارس با هدفی آیینی طراحی شده و در مجموع روح معماری زرتشتی را در خود دارد. هر کدام از بخشهای معبد آدریان دارای کارکردی خاص در آیینها و مراسم زرتشتی هستند که در ادامه به آنها اشاره میکنیم:
سالن نیایش
سالن نیایش یا تالار عبادت قلب تپنده آتشکده آدریان در تهران است. فضایی بزرگ با گچبریهای طلایی و مسی که با فرشهای رنگارنگ جلوهای باشکوه به نیایشگاه میدهند. در ضلع چپ سالن، موبد در کنار صندلیهایی که برای نیایشگران چیده شده، به اوستاخوانی میپردازد و در میانه غربی آن اتاق مخصوص نگهداری آتش قرار دارد که از سه جهت شمال، جنوب و شرق با تالار احاطه شده است. روی یکی از دیوارها کتیبهای سنگی از سال ۱۲۸۶ دیده میشود که نام کیخسرو شاهرخ و بهرامجی بیکاجی بر روی آن حک شده است.
محل نگهداری آتش
اتاقی چهارگوش به ابعاد ۵.۵ . ۴.۱۷ متر در مرکز بنا است که آتش مقدس در آن نگهداری میشود. دیوارهها تا ارتفاع ۸۰ سانتیمتر سنگی و بالای آن شیشهای است تا آتش مقدسنمایان باشد. درون این فضا ظرف مسی مقدسی به نام آفرینگان، مجمر یا آدوران قرار دارد که آتش بهرام در آن قرار دارد. این آتش بر روی یک پایه سنگی با ارتفاع ۳۰ سانتیمتر قرار دارد و آتشبان و آدوران بندگ یا آتخشبندگ وظیفه زنده نگهداشتن آتش را دارد. چهار دودکش در سقف گنبد مرکزی وجود دارد که بهعنوان تهویه طبیعی عمل میکنند و نماد چهارعنصر مقدس آب، خاک، هوا و آتش هستند.
اتاق یشت
اتاق یشت در غربیترین بخش آتشکده قرار دارد و برای برگزاری مراسم درگذشتگان استفاده میشود. این بخش دو سالن دارد: سالنی بزرگ با مساحت تقریبی ۴۰ در ۱۵ متر و ظرفیت ۱۰۰ نفر و سالنی کوچکتر با ظرفیت ۳۰ نفر است. در هر دو فضا میزهای چوبی برای پذیرایی با سفرههای سفید دیده میشود. موبد در حین نیایش اوستا میخواند و پس از پایان مراسم، مهمانان با آجیل هفت مغز معروف به لرک و میوههای برش خورده پذیرایی میشوند.
آشپزخانه
پشت ساختمان اصلی، آشپزخانهای مجهز قرار دارد که در آیینهای مذهبی مورداستفاده است. این فضا دو تنور نانوایی در کنار چند پلوپز و اجاق دارد و غذاهای آیینی مانند سیروسداب، نان سیرک، حلوای برنج و حلوای شکر در آن تهیه میشود. وجود این بخش علاوه بر تامین نیازهای آیینی، باعث کاهش هزینه برگزاری مراسم میشود.
سالن های پذیرایی و ساختمان های جانبی
در ضلع غربی مجموعه، ساختمانی سهطبقه قرار دارد که سالنهای پذیرایی و فضاهای اداری را در خود دارد. در طبقه همکف، سالنهای خسروی و بهمن برای برگزاری جشنها و عروسیها و سالن ایرج برای مراسم مذهبی طراحی شده است. طبقه نخست به سالن غذاخوری و دفتر مرکزی اختصاص دارد و طبقه دوم محل جلسات هیتمدیره انجمن زرتشتیان است. علاوه بر این، چهار عمارت دیگر در شرق و غرب محوطه وجود دارد که ساختمانهای شرقی به دوران قاجار و غربیها به دوره پهلوی دوم برمیگردد و هرکدام در برگزاری آیینها و پخت نان نقش خاص خود را دارند.
آداب ورود به آتشکده آدریان
ورود به نیایشگاه زرتشتیان دارای آیینی احترامآمیز و پر از نظم است که رعایت آن نشاندهنده آگاهی و حرمت به باورهای زرتشتیان است. قبل از ورود به تالار نیایش، نیاز است آداب ورود به معبد که در ادامه به آن اشاره میکنیم را رعایت نمایید:
- زرتشتیان قبل از ورود، در وضوی کوچک حیاط دست و صورت خود را میشویند.
- ورود فقط بدون کفش امکانپذیر است، موبدان از این قاعده مستثنی هستند.
- مردان باید کلاهسفید پارچهای به نام عرقچین از کمد آهنی برداشته و بر سر بگذارند.
- زنان باید پوشش کامل و روسری سفید از کمد آهنی بردارند و در زمان عادتماهانه وارد نشوند.
- گردشگران در زمان مراسمات مذهبی و تعطیلات رسمی اجازه ورود به معبد را ندارند.
- بدون هماهنگی با مسئولان، ورود و عکاسی از نیایشگاه ممنوع است.
- نزدیکشدن به ظرف مسی آتش یا تلاش برای دیدن آن مجاز نمیباشد.
- هنگام ورود، سکوت و احترام به کتابهای اوستایی و مقدسات الزامی است.
- روشنکردن فتیله روغنی، رسم نذر در این مکان است و شمع در این مکان کاربردی ندارد.
سخن پایانی
شناخت آتشکده آدریان یعنی آشنایی با داستان بیش از یک قرن پایداری آتش مقدس و میراثی که از دوران قاجار بهجامانده است. بازدید از این نیایشگاه فرصتی عالی برای کسانی است که به دنبال تلفیق تاریخ، مذهب و هنر در یک مکان هستند. آتشکده آدریان تهران پارس با ستونهای چشمگیر، کتیبههای اوستایی و آداب خاص ورود، تجربهای متفاوت از گردشگری مذهبی را ارائه میدهد. اگر به دنبال بازدید از متفاوتترین مکانهای تاریخی تهران هستید، این معبد را در برنامه سفر خود قرار دهید.
انتهای پیام
ارسال نظر